ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : ระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิในบริบทพยาบาลวิชาชีพ กรณีศึกษาศูนย์สุขภาพชุมชน [PCU] โรงพยาบาลชุมชนแห่งหนึ่งใน ภาคใต้ , The Role and Structure of Primary Care Service System: in the Context of Health Professional and Health Services: Case Study of Community Hospital in Southern Area
นักวิจัย : รวมพร คงกำเนิด , Ruamporn Kongkamned
คำค้น : Primary Care , ระบบบริการสุขภาพ , การบริการสาธารณสุข , บริการสุขภาพปฐมภูมิ , พยาบาลวิชาชีพ , ศูนย์สุขภาพชุมชน , ภาคใต้ , โรงพยาบาลชุมชน , บริการสุขภาพ
หน่วยงาน : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2545
อ้างอิง : http://hdl.handle.net/11228/1666 , W84.6 ร157ร 2545 , 45ค057
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : th
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

ระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิในบริบทพยาบาลวิชาชีพ กรณีศึกษาศูนย์สุขภาพชุมชนของโรงพยาบาลท่าศาลา จังหวัดนครศรีธรรมราช โดย อาจารย์รวมพร คงกำเนิด สำนักวิชาพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์แนวคิดในการจัดบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ เนื่องจากโรงพยาบาลได้ผ่านการรับรองคุณภาพภาพ จึงมีมาตราฐานในการพัฒนางานด้านการให้บริการที่เน้นการให้บริการแบบองค์รวม มีการพัฒนาบุคลากรด้านสุขภาพอย่างต่อเนื่อง ควบคู่ไปกับการมีสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ และมีแนวทางในการปฏิบัติการให้บริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ คือ การสร้างโอกาสการเข้าถึงบริการสุขภาพ การพัฒนาคุณภาพและประสิทธิภาพ และการให้สังคมมีส่วนร่วมในการตรวจสอบการให้บริการสุขภาพ โครงสร้างการบริหารงานศูนย์สุขภาพชุมชน การทำงานอยู่ภายใต้การกำกับดูแลของสถานบริการหน่วยคู่สัญญา (CUP) ประกอบด้วยคณะกรรมการ 5 ชุด คือ 1)คณะกรรมการบริหาร CUP 2) คณะกรรมการพัฒนาระบบบริการและบริหาร PCU 3) คณะกรรมการนิเทศติดตามและประเมินผล PCU 4) คณะกรรมการจัดทำบัตรประกันสุขภาพถ้วนหน้า และ5 ) คณะกรรมการรับเรื่องร้องเรียน การบริหารงานศูนย์สุขภาพชุมชน ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ คือ (1) ผู้ให้บริการ บุคลากรหลักคือ พยาบาลและเจ้าหน้าที่สาธารณสุขซึ่งจะปฏิบัติงานประจำทุกวันใน PCU ส่วนแพทย์จะมาปฏิบัติงานทุกวันใน PCU ที่มีผู้ใช้บริการจำนวนมาก ส่วนบุคลากรสุขภาพอื่น ๅ เช่น ทันตแพทย์ เภสัชกร และเจ้าหน้าที่ชันสูตร การปฏิบัติงานเป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานการให้บริการที่หน่วยปฐมภูมิ (2) การจัดบริการสุขภาพ ได้แก่ (2.1) การรักษาโรคเบื้องต้น พยาบาลเป็นบุคลากรหลักในการรักษาโรคเบื้องต้น โดยจะให้บริการในเวลาราชการ และบางแห่งเปิดให้บริการนอกเวลาราชการด้วย (2.2) การส่งเสริมและป้องกันโรค เป็นงานหลักของเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ได้แก่ การตรวจครรภ์ การตรวจหลังคลอดและการให้ภูมิคุ้มกันโรค (2.3) งานเวชปฏิบัติครอบครัว พยาบาลและเจ้าหน้าที่สาธารณสุข ทุก PCU ได้วางแผนในการเยี่ยมบ้านตามนโยบายของโรงพยาบาลชุมชนที่ศึกษา โดยพยาบาลมีบทบาทเป็นพยาบาลประจำครอบครัว (3) การบริหารการเงินการคลัง PCU ได้รับการจัดสรรงบประมาณในการดำเนินการจาก CUP โดยมีการบริหารการเงินการคลังตามนโยบายหลักประกันสุขภาพถ้วนหน้า โดย PCUจะได้รับงบประมาณจัดสรรตามรายหัวประชากรและต้องทำรายงานประจำเดือนมาให้ อย่างไรก็ตามพบว่ามีปัญหาในด้านการบริหารจัดการปัญหาในระดับผู้ปฏิบัติการ โดยเฉพาะพยาบาลและเจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่ยังไม่สามารถทำงานประสานกันได้ ดังนั้นลักษณะการทำงานจึงเป็นแบบต่างกันต่างทำและมีการเกี่ยงงานกันโดยเฉพาะงานด้านการรักษาและการส่งส่งเสริมสุขภาพ ฐานองค์ความรู้ที่พยาบาลใช้ในการให้บริการสุขภาพในระดับปฐมภูมิ จากการศึกษาพบว่าพยาบาลต้องใช้องค์ความรู้หลายด้านผสมผสานกันในการปฏิบัติงานใน PCU ไม่ว่าจะเป็นด้านวิชาชีพทางการพยาบาล ด้านสาธารณสุข จิตวิทยา และสังคม และเนื่องจากพยาบาลทุกคนปฏิบัติงานเฉพาะที่โรงพยาบาลและไม่ได้รับการเตรียมความพร้อมในการปฏิบัติงานใน PCU จึงมีปัญหาและอุปสรรคในการทำงานตั้งแต่เริ่มปฏิบัติงาน และแม้ว่าโรงพยาบาลจะจัดอบรมความรู้และประสบการณ์ในการปฏิบัติงานใน PCU อย่างสม่ำเสมอ แต่พยาบาลทุกคนก็มีการขวนขวายและเพิ่มสมรรถนะให้กับตนเองโดยการเข้าเรียนและอบรมหลักสูตรเวชปฏิบัติจากสถาบันการศึกษาต่าง ๆ ความเชื่อมโยงของวิชาชีพและระบบบริการสุขภาพ ในแต่ละ PCU ได้มีการเชื่อมโยงการทำงานในแต่ละวิชาชีพได้อย่างดีในสหวิชาชีพ โดยทำงานเป็นเครือข่ายซึ่งกันและกัน โดยเฉพาะในการส่งต่อและการ consult พบว่ามีความสะดวกและคล่องตัวสูง เห็นชัดได้จากการที่พยาบาลสามารถ consult แพทย์ ได้ 24 ชั่วโมง ส่วนสัมฤทธิ์ผลในการดูแลสุขภาพระดับปฐมภูมิ จากการสำรวจความพึงพอใจของผู้มาใช้บริการสุขภาพใน PCU ทั้ง 3 แห่ง พบว่ามีระดับความพึงพอใจมาก ร้อยละ 65.5 โดยมีความเห็นว่าสถานบริการสุขภาพให้บริการสุขภาพที่ดีขึ้น และจากการสัมภาษณ์ระดับลึกประชาชนรู้สึกมั่นใจในวิธีการรักษา การให้คำแนะนำปรึกษาและการมีมนุษยสัมพันธ์ของพยาบาล แต่สิ่งที่ต้องการเพิ่มมากขึ้นคือการให้คำแนะนำในการดูแลตนเองเมื่อเจ็บป่วยผลการวิเคราะห์แนวคิดขอบเขตของวิชาชีพพยาบาล การจัดโครงสร้างและรูปแบบการให้บริการสุขภาพ ใน PCU 1. แนวคิดของพยาบาลวิชาชีพที่ให้ความหมายของการดูแลสุขภาพระดับปฐมภูมิ จากการศึกษาสะท้อนได้ว่าเป็นบริการที่ใกล้บ้านใกล้ใจ มีลักษณะการให้บริการที่ต่อเนื่อง ผสมผสาน เข้าใจความต้องการของผู้ใช้บริการและการประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และเป็นบริการเชิงรุก และถึงแม้ยังไม่เห็นภาพของการมีส่วนร่วมของชุมชน แต่ก็ได้มีการกำหนดแนวทางในการให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในการตรวจสอบการดำเนินงาน 2. ความเชื่อมโยงบทบาทของพยาบาล ใน PCU และ โรงพยาบาลชุมชน ประกอบด้วย 1) ด้านการขอคำปรึกษาในเชิงเทคนิคการดูแลสุขภาพที่ซับซ้อน ที่ต้องการพึ่งพาเทคโนโลยีสูงขึ้น 2) ด้านการส่งต่อผู้ป่วยเพื่อการรักษาที่เหมาะสม และ3) ด้านการกลับผู้ป่วยเข้าสู่ชุมชนเพื่อการดูแลฟื้นฟูสภาพผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง 3. รูปแบบระบบบริการสุขภาพ ประกอบด้วย 3.1) ผู้ให้บริการ เป็นผู้มีความรู้และทักษะตามขอบเขตการให้บริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ ประกอบด้วยผู้ให้บริการหลัก ได้แก่ แพทย์ พยาบาล และเจ้าหน้าที่สาธารณสุข โดยมีพยาบาลเป็นผู้ให้บริการหลักใน PCU ทั้งด้านการรักษาโรคเบื้องต้น การส่งเสริมสุขภาพและการดูแลผู้ป่วยเรื้อรังที่บ้านในบทบาทพยาบาลประจำครอบครัว 3.2 ) การบริหารจัดการและกลไก PCU เป็นสถานบริการที่อยู่ใกล้บ้าน สอดคล้องกับแนวคิดของการดูแลสุขภาพระดับปฐมภูมิที่ประชาขนเข้าถึงบริการได้ง่าย เป็นบริการแบบเบ็ดเสร็จ การบริหารมีความเป็นอิสระ ให้ความสำคัญบริการเชิงรุก แต่ยังขาดการประสานงานระหว่างผู้ปฏิบัติงานใน PCU อาจเป็นเพราะผู้บริหารในระหว่างสายงาน คือหน่วยงานด้านสาธารณสุขกับโรงพยาบาล ยังไม่สามารถเชื่อมต่อบทบาทและเข้าใจในนโยบายการทำงานได้อย่างชัดเจน ส่งผลให้ผู้ปฏิบัติการยังไม่สามารถทำงานประสานกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ยังขาดการผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่น มีกลไกการตรวจคุณภาพการให้บริการ เพื่อให้ได้มาตรฐาน เสมอภาค และเป็นธรรม มีความโปร่งใสและตรวจสอบได้ในระดับหนึ่ง อย่างไรก็ตามการมีระบบเครือข่ายวิชาชีพและมีกลไกที่ทำหน้าที่ประสานเครือข่ายส่งต่อที่มีประสิทธิภาพทำให้เกิดการดุแลอย่างต่อเนื่องที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น 3.3 การเงินและงบประมาณ ได้รับเงินจัดสรรจากงบประมาณของรัฐเพียงอย่างเดียว จึงควรมีการหารายได้จากแห่งอื่น เช่น จากองค์กรเอกชนหรือจากกองทุนในชุมชน4. ยุทธศาสตร์ที่ทำให้เกิดความยั่งยืนของระบบบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ ได้แก่ โครงสร้างระบบบริการที่มีความอิสระในการบริหารจัดการ มีระบบตรวจสอบการปฏิบัติงานอย่างต่อเนื่อง มีระบบการประสานงานภายในและภายนอกเพื่อการสนับสนุนด้านทรัพยากร เทคนิคและวิชาการ ระบบส่งต่อที่มีประสิทธิภาพ การร่วมมือประสานงานกับเครือข่ายต่าง ๆ ภายในชุมชน กลไกทางการเงินการคลัง โดยมีสวัสดิการค่ารักษาพยาบาลตามรูปแบบต่าง ๆ มีการจัดสรรงบประมาณค่าใช้จ่ายที่เกี่ยวข้องทั้งทางตรงและทางอ้อมที่ชัดเจน และที่สำคัญบุคลากรสุขภาพเข้าใจบทบาทของวิชาชีพตนเอง และเคารพในศักยภาพของวิชาชีพทางด้านสุขภาพและวิชาชีพอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะวิชาชีพพยาบาลเข้าใจในบทบาทที่สามารถถ่ายโอนให้กับวิชาชีพอื่น ๆ อย่างเหมาะสม บทเรียนและข้อเสนอแนะ โรงพยาบาลแห่งนี้เป็นตัวอย่างของการจัดตั้ง PCU ที่ตอบสนองต่อนโยบายสุขภาพถ้วนหน้าที่มีการดำเนินงานอย่างรวดเร็วและเร่งด่วน โดยขาดการเตรียมความพร้อมให้กับบุคลากรและประชาชน จึงต้องประสบปัญหาหลายอย่างในการดำเนินการศูนย์สุขภาพชุมชน เช่นเดียวกับโรงพยาบาลส่วนใหญ่ในประเทศไทย การดำเนินงานจึงเป็นไปในลักษณะการทำงานแบบเรียนรู้ไป แก้ปัญหาไป พร้อม ๆ กับการปฏิบัติงาน แต่อย่างไรก็ตามด้วยความมุ่งมั่นของฝ่ายบริหารและการปรับตัวของฝ่ายบริการโดยเฉพาะพยาบาลที่ทุ่มเทให้กับงานภายใน 1 ปี สามารถขยาย PCU เพิ่มขึ้นอีกเท่าตัว การศึกษาในครั้งนี้ได้ให้บทเรียนดังนี้ 1. จุดเด่น เป็นสถานบริการใกล้บ้านใกล้ใจ อยู่ในกลางชุมชน ประชาชนเข้าถึงบริการสุขภาพได้ง่าย มีระบบ consult และการส่งต่อที่มีความชัดเจนคล่องตัว โรงพยาบาลให้การสนับสนุนด้านวิชาการอย่างเต็มที่และต่อเนื่อง ผู้บริหารให้โอกาสและให้อิสระในการทำงาน และพยาบาลผู้ปฏิบัติงานมีประสบการณ์และมีความคล่องตัวในการเรีนยรู้และการปรับตัว 2. จุดด้อย ขาดการเตรียมความพร้อมด้านบุคลากรโดยเฉพาะวิชาชีพพยาบาลเกี่ยวกับแนวคิดและนโยบายในการดูแลสุขภาพระดับปฐมภูมิ และองค์ความรู้ต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ขาดเอกภาพระหว่างวิชาชีพในระดับผู้ปฏิบัติงาน ยังขาดความชัดเจนในการการปฏิบัติงานหลาย ๆ ด้าน ได้แก่ การให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม บทบาทของพยาบาลในการส่งเสริมสุขภาพ ระบบติดตามผู้ใช้บริการ ระบบตรวจสอบที่ยังไม่ครอบคลุม และขาดการสนับสนุนงบประมาณขากองค์การอื่นนอกเหนือจากรัฐบาล 3. ยุทธศาสตร์ในการดำเนินงาน เพื่อให้เกิดการทำงานอย่างมีประสิทธิภาพ ควรมีการเตรียมความพร้อมบุคลากร 4. โดยการพัฒนาและ/หริอ ฝึกอบรมบุคลากรในพื้นที่ทุกระดับให้มีการทบทวนองค์ความรู้และกระบวนทัศน์ในการดำเนินงาน ต้องมีการวิเคราะห์ความพร้อมขององค์การก่อนเริ่มดำเนินการ การสร้างแนวร่วมจากองค์กรชุมชน เช่น อบต. และภาคประชาชนทั่วไป ควรมีการสร้างและประสานความร่วมมือในการทำงานระหว่างวิชาชีพตั้งแต่ระดับผู้บริหารจนถึงระดับผู้ปฏิบัติการ และควรมีการประเมินผลการปฏิบัติงานของ PCU อย่างต่อเนื่องเพื่อประโยชน์ต่อการพัฒนางาน 5. บทบาทและขอบเขตหน้าที่ของพยาบาลวิชาชีพ พยาบาลเป็นผู้มีบทบาทหลักในการปฏิบัติงาน ได้แก่ เป็นที่ 6. ปรึกษาด้านสุขภาพกาย/จิต/สังคม ให้บริการสุภาพด้านการส่งเสริมสุขภาพและการป้องกันโรค การเฝ้าระวังและควบคุมโรค ให้กับบุคคล ครอบครัวและชุมชน ดูแลผู้ที่มีปัญหาสุขภาพเรื่องรังในชุมชน และการคุ้มครองผู้บริโภคและแก้ปัญหาสุขภาพร่วมกับหน่วยงานอื่น ซึ่งบทบาทดังกล่าวนี้พยาบาลต้องมีการพัฒนาตนเอง ในด้านต่าง ๆ คือ การบำบัดทางการพยาบาลเพื่อการดูแลรักษาที่มีประสิทธิภาพ ทักษะในการวางแผนและจัดการ ความฉับไวและถูกต้องในการตัดสินใจปัญหาด้านสุขภาพ ลดระยะเวลาการกลับเข้ารักษาในโรงพยาบาล และการสร้างความสำเร็จสูงสุดในการรักษาต่อเนื่อง 7. เงื่อนไขในการปฏิบัติงานของพยาบาลวิชาชีพ เพื่อให้การปฏิบัติงานของพยาบาลวิชาชีพ ใน PCU มีประสิทธิภาพ 8. ต้องมีเงื่อนไขดังนี้ 1) ปรับเปลี่ยนกฏหมายพรบ.วิชาชีพการพยาบาลและพรบ.อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องเพื่อรับรองการปฏิบัติงานของพยาบาลในการตรวจและรักษาโรคเบื้องต้น 2) กำหนดคุณสมบัติและวุฒิของพยาบาลที่ปฏิบัติงานใน PCU ตามภารกิจหลักของการให้บริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ 3) ปรับเปลี่ยนและพัฒนาหลักสูตรการศึกษาพยาบาล ให้เน้นการพัฒนาความรู้และทักษะในการปฏิบัติงานในระดับปฐมภูมิ 4) จัดการศึกษาและอบรมเพิ่มเติมพยาบาลที่กำลังปฏิบัติงานใน PCU เพื่อพัฒนาองค์ความรู้และทักษะอย่างต่อเนื่อง 5) จัดระบบติดตามและประเมินผลเพื่อค้นหาและแก้ไขปัญหาของพยาบาลตามความรับผอดชอบขององค์กร 6) จัดระบบการสนับสนุนด้านวิชาการ เงินทุน เพื่อการศึกษาอบรมหรือพัฒนาศักยภาพของพยาบาลอย่างต่อเนื่อง 7) ปรับเปลี่ยนเงื่อนไขเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาลให้ครอบคลุมถึงการให้บริการที่บ้าน และ 8) ปรับเปลี่ยนเงื่อนไขพิเศษเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายที่ครอบคลุมการส่งเสริมสุขภาพ การป้องกันโรค รวมถึงการประกันสุขภาพในรูปแบบต่าง ๆ

สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข

บรรณานุกรม :