ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

อนุกรมวิธานและนิเวศวิทยาของแมลงริ้นดำในเขตภาคเหนือของประเทศไทย

หน่วยงาน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : อนุกรมวิธานและนิเวศวิทยาของแมลงริ้นดำในเขตภาคเหนือของประเทศไทย
นักวิจัย : เฉลียว กุวังคะดิลก
คำค้น : Black Flies , Ecology , Systematics , นิเวศวิทยา , อนุกรมวิธาน , แมลงริ้นดำ
หน่วยงาน : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2551
อ้างอิง : http://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=BGJ4680020 , http://research.trf.or.th/node/2564
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

การศึกษาอนุกรมวิธานและนิเวศวิทยาของแมลงริ้นดำในเขตภาคเหนือและภาคใต้ของประเทศไทย โดย ทำการเก็บตัวอย่างของตัวอ่อนและตัวดักแด้ของแมลงริ้นดำจากแหล่งน้ำไหลธรรมชาติในภาคเหนือทั้งหมด 65 แห่งในบริเวณ 10 จังหวัด จำนวน 3 ฤดู ได้แก่ ฤดูฝน 61 แห่ง ฤดูหนาว 58 แห่ง และฤดูร้อน 39 แห่ง สำหรับ ภาคใต้ได้ศึกษาแหล่งน้ำไหลทั้งหมด 18 แห่งในบริเวณ 9 จังหวัด จากการศึกษาพบชนิดของแมลงริ้นดำทั้งหมด ในภาคเหนือจำนวน 27 ชนิด โดยพบในฤดูหนาวจำนวน 26 ชนิด ฤดูหนาวมีจำนวนชนิดและจำนวนตัวมากกว่า ฤดูอื่น จำนวนชนิดที่เพิ่มขึ้นมีความสัมพันธ์กับความสูงเหนือระดับน้ำทะเลที่เพิ่มขึ้นในทุกฤดู การศึกษานี้พบริ้น ดำจำนวน 22 ชนิดทั้งสามฤดูซึ่งแต่ละชนิดมีความแปรผันตามฤดูกาล ริ้นดำชนิดที่เด่นในฤดูฝน ได้แก่ ชนิด Simulium burtoni, S. feuerborni 2 และ S. siamense ชนิดที่เด่นในฤดูหนาว ได้แก่ ชนิด S. chamlongi, S. fenestratum, และ S. nigrogilvum และชนิดS. asakoae, S. aureohirtum และ S. siripoomense เด่นในฤดูร้อน จากการศึกษาการกระจายของชนิดพบว่าการกระจายของตัวอ่อนริ้นดำไม่เป็นอิสระ บางชนิดมีการแพร่กระจาย อย่างกว้างขวางในหลายจังหวัด (เช่น S. nakhonense) ในขณะที่ริ้นดำบางชนิดมีการกระจายจำกัดเฉพาะแหล่ง ใดแหล่งหนึ่งเท่านั้น (เช่น S. chaliowae พบเฉพาะในจังหวัดแพร่ และ S. weji เฉพาะในลำปาง) จากการ วิเคราะห์ข้อมูลทางนิเวศวิทยาของแมลงริ้นดำ พบหลายปัจจัยมีผลต่อการแพร่กระจายตัวของแมลงริ้นดำ ได้แก่ ความกว้าง ความลึก อัตราความเร็วน้ำ ค่าการนำไฟฟ้า ความเค็มของน้ำ และความสูงเหนือระดับน้ำทะเล โดย สรุปผลได้ดังนี้ S. asakoae ชอบอาศัยในแหล่งน้ำขนาดเล็กที่มีความกว้างน้อย อัตราความเร็วน้ำต่ำ และพื้นลำ ธารประกอบด้วยทราย ส่วน S. chiangmaiense, S. nakhonense, S. nodosum และ S. quinquestriatum พบใน แหล่งน้ำที่มีความกว้างและความลึกมาก อัตราความเร็วน้ำสูง และมีความสูงเหนือระดับน้ำทะเลต่ำ ในภาคใต้พบ แมลงริ้นดำ ทั้งหมด 18 ชนิด ปัจจัยที่มีผลต่อการกระจายของแมลงริ้นดำในเขตภาคใต้ ได้แก่ อัตราความเร็วของ น้ำ อุณหภูมิน้ำ ค่าการนำไฟฟ้า ค่าความเค็มของน้ำ อัตราการปกคลุมเรือนยอด และค่าความสูงเหนือ ระดับน้ำทะเล สรุปได้ว่า S. aureohirtum ชอบอาศัยในแหล่งน้ำที่มีอุณหภูมิน้ำสูง และมีอัตราการปกคลุมเรือน ยอดของแหล่งน้ำต่ำ S. burtoni ชอบแหล่งน้ำที่อยู่เหนือระดับน้ำทะเลสูง S. nakhonense มักอาศัยในแหล่งน้ำที่ มีอัตราความเร็วของน้ำสูง ชนิด S. nobile จะสัมพันธ์กับแหล่งน้ำที่มีค่าการนำไฟฟ้าและค่าความเค็มของน้ำสูง และมีอัตราการปกคลุมเรือนยอดของแหล่งน้ำต่ำ S. sheilae ชอบอาศัยในแหล่งน้ำที่มีค่าปริมาณออกซิเจน ละลายน้ำต่ำ และ S. tani มักอาศัยในแหล่งน้ำที่มีอุณหภูมิน้ำและอุณหภูมิอากาศต่ำ และมีอัตราการปกคลุมเรือน ยอดสูง ได้ศึกษาเปรียบเทียบชนิดของแมลงริ้นดำในภาคเหนือและภาคใต้ แมลงริ้นดำที่พบทั้งสองภูมิภาคมี จำนวน 12 ชนิด โดยพบว่าชนิด S. tani มีเปอร์เซ็นต์การแพร่กระจายสูงมากทั้งในภาคเหนือและภาคใต้ แมลงริ้น ดำที่พบเฉพาะในภาคเหนือมี 13 ชนิด ได้แก่ S. chaliowae, S. chamlongi, S. chiangmaiense, S. feuerborni 1, S. feuerborni 2, S. inthanonense, S. nigrogilvum, S. quinquestriatum, S. rudnicki, S. sp. nr. rufibasis, S. siamense, S. siripoomense, และ S. weji แมลงริ้นดำที่พบเฉพาะในภาคใต้มี 5 ชนิด ได้แก่ S. adleri, S. angulistylum, S. duolongum, S. grossifilum, และ S. nobile จากการศึกษาปรสิตที่อาศัยในตัวอ่อนแมลงริ้นดำ พบปรสิต 4 กลุ่ม ได้แก่ หนอนพยาธิตัวกลม microsporidia โปรโตซัวและกลุ่มเชื้อราชนิด Coelomycidium simulii ซึ่งพบบริเวณส่วนท้องของตัวอ่อน นอกจากนี้ได้ทำการศึกษาทางเดินอาหารของตัวอ่อนแมลงริ้นดำชนิด S. asakoae และ S. quinquestriatum ได้พบเชื้อราที่จัดอยู่ในชั้น Trichomycetes วงศ์ Harpellaceae 1 ชนิด ได้แก่ Harpella melusinae ในบริเวณทางเดินอาหารตอนกลาง นอกจากนี้ยังพบเชื้อราวงศ์ Legeriomycetaceae 4 ชนิด ได้แก่ Genistellospora homothallica, Pennella spp., Simuliomyces microsporus, และ Smittium spp. และโปรโตซัว 1 ชนิดในชั้น Ishthyospores ได้แก่ Paramoebidium spp. ในบริเวณทางเดินอาหารตอนปลายของ ตัวอ่อนแมลงริ้นดำสองชนิดนี้ Species diversity and distribution and ecology of black flies from northern and southern Thailand were investigated. Larvae and pupae were collected from 65 stream sites of 10 provinces in northern Thailand in the rainy season (61 sites), winter (58 sites), and summer (39 sites). Moreover, they were collected from 18 sites of 9 provinces in the south. A total of 27 black fly species was morphologically identified in the north. Twenty-six species were found in winter, in which the species richness and abundance were highest. Species richness had a positive correlation with altitude in all seasons. A total of 22 black fly species was found in all seasons in which some species showed high seasonal variation. Simulium burtoni, S. feuerborni 2, and S. siamense were dominant species in the rainy season. On the other hand, S. chamlongi, S. fenestratum, and S. nigrogilvum were dominant species for winter, and S. asakoae, S. aureohirtum, and S. siripoomense for summer. Distributions of larval black flies in 10 northern provinces are not random. Some species were geographically widespread (e.g. S. nakhonense) whereas some species were restricted to particular localities (e.g. S. chaliowae was only found in Phrae and S. weji occurred only in Lampang). Ecological analyses of stream sites revealed that stream width, depth, velocity, conductivity, salinity, and altitude are important factors affecting distributions of black flies. S. asakoae was mostly found in a small stream with slow velocity, and small streambed particles but S. chaingmaiense, S. nakhonense, S. nodosum and S. quinquestriatum occurred in a large, deep, fast, and warm stream with low altitude. In addition, a total of 18 black fly species were found in 9 provinces from the south. Many factors affected the pattern of Simulium distribution in the south such as velocity, water temperature, conductivity, salinity, canopy cover, and altitude. S. aureohirtum was mostly found in a high water temperature and opened stream, S. burtoni occurred commonly in the high altitude, S. nakhonense was restricted to a fast stream, S. nobile was found in a high conductivity and salinity, and opened stream. S. sheilae preferred to breed in a low dissolved oxygen stream, and S. tani was commonly found in a low air and water temperature with shaded stream. Only 12 species were found in both northern and southern collecting sites of which S. tani was widely distributed in many sites of the north and south. However, 13 species were only found in the north, i.e., S. chaliowae, S. chamlongi, S. chiangmaiense, S. feuerborni 1, S. feuerborni 2, S. inthanonense, S. nigrogilvum, S. quinquestriatum, S. rudnicki, S. sp. nr. rufibasis, S. siamense, S. siripoomense, and S. weji. Only five species were restricted in the south, i.e., S. adleri, S. angulistylum, S. duolongum, S. grossifilum, and S. nobile. Preliminary study of parasites in black fly larvae showed four types of parasites, i.e., nematode, microsporidia, protozoa, and fungus (Coelomycidium simulii) in the larval stomachs. Moreover, trichomycetes fungi in family Harpellaceae (1 species) and Legeriomycetaceae (4 species), and one species of protozoa in class Ishthyospores were found in the larval gut of two black fly species, S. asakoae and S. quinquestriatum. Harpella melusinae was only one species of fungi found in the midgut. However, four species of trichomycetes fungi, i.e., Genistellospora homothallica, Pennella spp., Simuliomyces microsporus, and Smittium spp., and Paramoebidium spp. (protozoa) were found in the hindgut.

บรรณานุกรม :
เฉลียว กุวังคะดิลก . (2551). อนุกรมวิธานและนิเวศวิทยาของแมลงริ้นดำในเขตภาคเหนือของประเทศไทย.
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
เฉลียว กุวังคะดิลก . 2551. "อนุกรมวิธานและนิเวศวิทยาของแมลงริ้นดำในเขตภาคเหนือของประเทศไทย".
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
เฉลียว กุวังคะดิลก . "อนุกรมวิธานและนิเวศวิทยาของแมลงริ้นดำในเขตภาคเหนือของประเทศไทย."
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย, 2551. Print.
เฉลียว กุวังคะดิลก . อนุกรมวิธานและนิเวศวิทยาของแมลงริ้นดำในเขตภาคเหนือของประเทศไทย. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย; 2551.