ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

การเสริมสร้างศักยภาพการจัดการสิ่งแวดล้อมของอุตสาหกรรมยางพาราไทย:กรณีศึกษา ผลิตภัณฑ์ยางวงและเส้นยางยืด

หน่วยงาน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : การเสริมสร้างศักยภาพการจัดการสิ่งแวดล้อมของอุตสาหกรรมยางพาราไทย:กรณีศึกษา ผลิตภัณฑ์ยางวงและเส้นยางยืด
นักวิจัย : สุเมธ ไชยประพัทธ์
คำค้น : กระบวนการผลิต , การประเมินความเสี่ยงเบื้องต้น , การใช้สารเคมี , ความสูญเสีย , ฐานข้อมูลการผลิต , น้ำยางข้น , ยางวง , ยางสกิม , ห่วงโซ่ผลิตภัณฑ์ , เกษตรกรรมยางพารา , เส้นยางยืด
หน่วยงาน : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2554
อ้างอิง : http://elibrary.trf.or.th/project_content.asp?PJID=RDG4930026 , http://research.trf.or.th/node/3926
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

ยางพาราเป็นพืชเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทยมีพื้นที่เพาะปลูกเพิ่มขึ้นเรื่อยมาจากประมาณ 11 ล้านไร่ในปี 2538 เป็นประมาณ 13 ล้านไร่ในปี 2547 โดยได้มีการขยายพื้นที่ปลูกไปสู่ภาคอื่นๆ ของประเทศนอกเขตพื้นที่ภาคใต้ด้วย แต่พื้นที่ปลูกส่วนใหญ่มาจากภาคใต้การวิจัยครั้งนี้ได้จัดทำฐานข้อมูลอัตราการใช้ทรัพยากร และลักษณะของการสูญเสียที่เกิดขึ้นรวมทั้งแนวทางในการป้องกันแก้ไขในกิจกรรมการผลิตในห่วงโซ่ผลิตภัณฑ์ยางวงซึ่งผลิตจากยางแห้งและเส้นยางยืดซึ่งผลิตจากน้ำยางข้น โดยได้ศึกษาตั้งแต่กิจกรรมการจัดเตรียมต้นกล้ายางพารา การปลูกสวนยางพารา การรวบรวมน้ำยางสด การแปรรูปน้ำยางสด และการผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ ทั้งนี้ยังได้ศึกษาเกี่ยวกับความเสี่ยงในการใช้สารเคมีในกิจกรรมทั้งหมดที่กล่าวมาด้วย ผลการศึกษาในส่วนของเกษตรกรรมยางพารา พบว่า การสูญเสียที่เกิดขึ้นในส่วนนี้คือเกษตรกรบางรายขาดความรู้ในการใช้สารเคมีหรือไม่ปฏิบัติตามคำแนะนำทางวิชาการในการบำรุงรักษาสวนยางอย่างถูกต้องและเหมาะสม ขาดการเอาใจใส่ในการบำรุงรักษาทำให้ต้นยางพาราเจริญเติบโตไม่สม่ำเสมอ และบางปีเกษตรกรในพื้นที่ขาดเมล็ดยางสำหรับการจัดเตรียมต้นกล้าเนื่องจากภูมิอากาศในภาคใต้มีการแปรปรวน ซึ่งสภาพการแปรปรวนทางภูมิอากาศนี้เป็นปัจจัยที่จัดการได้ยาก นอกจากนี้ยังพบว่าการขาดคนกรีดยางที่มีฝีมือและไม่ใช้ระบบกรีดที่เหมาะสมในการกรีด ส่งผลเสียต่อปริมาณและคุณภาพน้ำยาง รวมถึงทำให้อายุการกรีดสั้นลงด้วย ส่วนกระบวนการรวบรวมน้ำยาง พบว่า มี 2 แบบ คือ (1) การตั้งกลุ่มรับซื้อน้ำยางสดโดยเกษตรกรเป็นสมาชิกกลุ่ม และ (2) การรับซื้อน้ำยางโดยพ่อค้าเอกชน โดยพบว่าคุณภาพน้ำยางที่รับซื้อโดยกลุ่มรับซื้อมีคุณภาพดีกว่า ซึ่งชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการรวมกลุ่มเกษตรกรที่เข้มแข็ง ผลการศึกษาในส่วนของการแปรรูปยางพาราจากน้ำยางสดเป็นน้ำยางข้นและยางสกิมหรือยางแท่งชนิดต่างๆ พบว่า เป็นขั้นตอนที่ก่อให้เกิดปัญหาด้านมลพิษค่อนข้างสูง โดยปัญหาส่วนใหญ่มาจากน้ำเสียที่มีปริมาณมากและมีความสกปรกสูง และปัญหาเรื่องกลิ่นก๊าซไข่เน่าที่มาจากบ่อบำบัดน้ำเสียเนื่องจากการใช้กรดซัลฟูริกและกลิ่นยางจากเตาอบยางเป็นสำคัญ ประเด็นความสูญเสียที่เกิดขึ้นในโรงงานผลิตน้ำยางข้นและยางแท่งสกิมนั้นแบ่งได้เป็นการใช้น้ำ การสูญเสียเนื้อยาง การใช้แอมโมเนีย การใช้ DAP การใช้พลังงาน และการใช้กรดซัลฟูริก ปัญหาเหล่านี้สามารถที่จะสามารถป้องกันหรือบรรเทาได้จากการจัดการที่แหล่งกำเนิดซึ่งได้มีการนำเสนอวิธีการที่โรงงานสามารถนำไปปรับใช้ได้และบางวิธีที่มีความเป็นไปได้แต่อาจต้องศึกษาเพิ่มเติมก่อนนำไปใช้ ประเด็นปัญหาที่เป็นปัจจัยจากภายนอกกระบวนการผลิตที่สำคัญ ได้แก่ คุณภาพของน้ำยางสด เช่น ปริมาณแมกนีเซียม ซึ่งขึ้นกับฤดูกาลและพื้นที่ในการปลูกยางเป็นอย่างมาก และความบูดเน่าหรือความสะอาดของน้ำยางสดที่รับมาซึ่งจะขึ้นกับกระบวนการรวบรวมน้ำยางสด และปัญหาที่โรงงานแปรรูปน้ำยางสดอาจเผชิญในอนาคตคือเรื่องการขาดแคลนแรงงานหรือแรงงานราคาสูง รวมทั้งปัญหาความไม่สงบในพื้นที่ภาคใต้อาจทำให้ต้นทุนในการรวบรวมน้ำยางสดแพงขึ้นเทียบกับการผลิตยางก้อนถ้วย ซึ่งทางโรงงานน้ำยางข้นต้องปรับตัวในอนาคต ในการแปรรูปยางพาราเป็นผลิตภัณฑ์ยางวงนั้นประเด็นการใช้ทรัพยากรและความสูญเสียที่เกิดขึ้นภายในกระบวนการผลิตสามารถแบ่งออกเป็น (1 ) ยางเสียสภาพจากการเกิด scorch และสวมท่อไม่ทัน ทำให้ต้องใช้พลังงานและแรงงานเพิ่มขึ้นจากการที่ต้องผลิตซ้ำ (2) ของเสียในรูปผลิตภัณฑ์ที่เสียรูปหรือขาด คิดเป็นประมาณร้อยละ 2 ของผลิตภัณฑ์(3) การฟุ้งกระจายของฝุ่นแป้ง ซึ่งอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อร่างกายและสภาพการทำงานได้(4) พลังงานความร้อนจากไอน้ำและคอนเด็นเสท ซึ่งไม่มีระบบการนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่และ (5) น้ำล้างท่อยางหลอดหลังกระบวนการอบสุก ซึ่งไม่มีระบบบำบัดและการนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ ทั้งหมดที่ได้กล่าวมาแล้วเป็นความสูญเสียที่เกิดขึ้นจากปัจจัยในการผลิตซึ่งสามารถลดได้จากการปรับปรุงกระบวนการผลิต เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและมีของเสียออกมาให้ปริมาณที่น้อยลงและนำทรัพยากรมาใช้ประโยชน์ใหม่นอกจากนี้ปัญหาการขาดแคลนแรงงานทำให้กำลังผลิตลดลงและส่งผลต่อต้นทุนการผลิตที่เพิ่มสูงขึ้นได้ ขณะที่การแปรรูปยางพาราเป็นผลิตภัณฑ์เส้นยางยืดนั้นมีประเด็นการใช้ทรัพยากรและความสูญเสียหลักแบ่งออกเป็น (1 ) เส้นยางยืดที่เป็นของเสียในขณะเริ่มเดินเครื่องรอบใหม่(2 ) ยางแห้งติดถังเก็บน้ำยาง (3 ) กรดน้ำส้มที่ใช้จับตัวของเส้นยางยืดระเหย (4) ฝุ่นแป้ง Talcum ที่ใช้สำหรับป้องกันการติดกันของเส้นยางยืดชื้นและมีสิ่งสกปรกปนไม่สามารถใช้งานต่อไปได้ และ (5) เนื้อยางแห้งจากระบบน้ำล้างถังเก็บ ถังคอมเปาด์ ภาชนะและอุปกรณ์อื่นๆ รวบรวมได้ในบ่อดักยาง ความสูญเสียที่เกิดขึ้นจากปัจจัยในการผลิตเหล่านี้สามารถลดได้จากการปรับปรุงกระบวนการผลิตเพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและมีของเสียออกมาให้ปริมาณที่น้อยลงเพื่อลดต้นทุนการผลิตลงได้ สำหรับประเด็นปัญหาที่มีสาเหตุมาจากภายนอกทั้งการผลิตยางวงและเส้นยางยืดจะมาจากความแปรปรวนของวัตถุดิบคือยางสกิม ซึ่งจะมีการแปรเปลี่ยนขึ้นกับกรรมวิธีการผลิตของผู้ผลิตแต่ละเจ้า และน้ำยางข้นซึ่งเกิดจากสภาพฤดูกาลและคุณภาพที่เปลี่ยนไป การแปรเปลี่ยนของคุณภาพวัตถุดิบนี้ทำให้ต้องมีการปรับสูตรการผลิต ดังนั้นควรมีการกำหนดมาตรฐานของยางสกิมและของน้ำยางข้น สำหรับทำผลิตภัณฑ์นั้นๆ รวมถึงการจัดการโดยการรับวัตถุดิบจาก 2 เจ้า ซึ่งมีคุณสมบัติของวัตถุดิบใกล้เคียงกัน เพื่อเป็นการลดปัญหาของการแปรผันของสมบัติของวัตถุดิบ ในส่วนการประเมินความเสี่ยงเบื้องต้นในการใช้สารเคมีในการเพาะกล้าพันธุ์ยาง การปลูกยาง และการรวบรวมน้ำยาง พบว่า สารเคมีที่มีความเสี่ยงสูงคือแอมโมเนีย ซึ่งใช้ในการรักษาสภาพของน้ำยาง ส่วนสารเคมีที่มีความเสี่ยงในระดับปานกลางได้แก่ Benomyl, Paraquat และ Sulphur ซึ่งใช้เป็นปริมาณมากในการกำจัดศัตรูพืชในสวนยาง สำหรับความเสี่ยงในการใช้สารเคมีสำหรับผลิตน้ำยางข้น ยางสกิม ยางแท่ง STR 5L และยางแผ่นผึ่งแห้งชนิด ADS พบว่าการใช้ Ammonia และ Sulfuric acid มีความเสี่ยงอยู่ในระดับปานกลาง ส่วนสารเคมีอื่นมีความเสี่ยงอยู่ในระดับต่ำ การประเมินความเสี่ยงการใช้สารเคมีในการผลิตยางวง พบว่า การใช้ Talcum และ Calcium carbonate มีความเสี่ยงอยู่ในระดับปานกลาง และการใช้สารเคมีอื่นมีความเสี่ยงอยู่ในระดับต่ำ อย่างไรก็ตามในกรณีของการใช้ผงแป้ง (Talcum) ได้มีรายงานการศึกษาว่าเป็นสารที่อาจก่อมะเร็งปอดและมะเร็งรังไข่ได้หากได้รับในปริมาณมาก และการประเมินความเสี่ยงเบื้องต้นในการใช้สารเคมีในการผลิตเส้นยางยืด พบว่า การใช้ Acetic acid และ Talcum มีความเสี่ยงอยู่ในระดับปานกลาง ส่วนการใช้สารเคมีอื่นมีความเสี่ยงในระดับต่ำ

บรรณานุกรม :
สุเมธ ไชยประพัทธ์ . (2554). การเสริมสร้างศักยภาพการจัดการสิ่งแวดล้อมของอุตสาหกรรมยางพาราไทย:กรณีศึกษา ผลิตภัณฑ์ยางวงและเส้นยางยืด.
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สุเมธ ไชยประพัทธ์ . 2554. "การเสริมสร้างศักยภาพการจัดการสิ่งแวดล้อมของอุตสาหกรรมยางพาราไทย:กรณีศึกษา ผลิตภัณฑ์ยางวงและเส้นยางยืด".
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สุเมธ ไชยประพัทธ์ . "การเสริมสร้างศักยภาพการจัดการสิ่งแวดล้อมของอุตสาหกรรมยางพาราไทย:กรณีศึกษา ผลิตภัณฑ์ยางวงและเส้นยางยืด."
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย, 2554. Print.
สุเมธ ไชยประพัทธ์ . การเสริมสร้างศักยภาพการจัดการสิ่งแวดล้อมของอุตสาหกรรมยางพาราไทย:กรณีศึกษา ผลิตภัณฑ์ยางวงและเส้นยางยืด. กรุงเทพมหานคร : สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย; 2554.