ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

แรงงานข้ามชาติ (Quick Research ในประเด็นเร่งด่วนของประชาคมอาเซียน)

หน่วยงาน สำนักงานศูนย์ประชาคมอาเซียนของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : แรงงานข้ามชาติ (Quick Research ในประเด็นเร่งด่วนของประชาคมอาเซียน)
นักวิจัย : กมลินทร์ พินิจภูวดล , ศุภศิษฏ์ ทวีแจ่มทรัพย์ , น้ำผึ้ง ทัศนัยพิทักษ์กุล
คำค้น : ประชาคมอาเซียน, แรงงานข้ามชาติ
หน่วยงาน : สำนักงานศูนย์ประชาคมอาเซียนของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2559
อ้างอิง : https://www.parliament.go.th/ewtadmin/ewt/parliament_parcy/download/article/article_20170626115148.pdf
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

ประเด็นด้านแรงงานข้ามชาติโดยเฉพาะแรงงานไร้ฝีมือ[๑] มีความสำคัญต่อภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เนื่องจากเป็นภูมิภาคที่เป็นฐานการผลิตสินค้าที่ใช้แรงงานเข้มข้นสำคัญของโลก รวมทั้งเป็นฐานลงทุนของต่างประเทศที่อาศัยค่าจ้างแรงงานเป็นปัจจัยดึงดูดการลงทุนจากต่างประเทศ ภายใต้แผนงานดำเนินการสู่การเป็นประชาคมอาเซียน (ASEAN Community: AC) ประเด็นด้านแรงงานไร้ฝีมือเกี่ยวข้องกับทั้ง ๓ เสาหลักของประชาคมอาเซียน โดยด้านเสาประชาคมการเมืองและความมั่นคงอาเซียน (ASEAN Political-Security Community: APSC) มีแผนงานบริหารจัดการแรงงานไร้ฝีมือกรณีที่ส่งผลต่อความมั่นคงระหว่างประเทศ อาทิ การเคลื่อนย้ายแรงงานไร้ฝีมือผิดกฎหมายตามแนวชายแดนนำไปสู่ปัญหาการค้ามนุษย์และการแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบสำหรับเสาประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (ASEAN Economic Community: AEC) ได้กำหนดเป้าหมายมุ่งสู่การเป็นตลาดและฐานการผลิตเดียวกันภายใต้การเป็นเครือข่ายการผลิตในภูมิภาคที่จำเป็นต้องอาศัยแรงงานไร้ฝีมือทั้งในมิติของการเข้าไปลงทุนเพื่อใช้ประโยชน์จากประเทศอาเซียนที่มีแรงงานเป็นจำนวนมาก และการเคลื่อนย้ายแรงงานไร้ฝีมือโดยอาศัยความร่วมมือระหว่างรัฐกับรัฐ แต่ในแผนดำเนินการเปิดเสรีด้านเคลื่อนย้ายแรงงานของ AEC ไม่ได้กำหนดการบริหารจัดการแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติ โดยที่ปรากฏมีเฉพาะการกำหนดมาตรฐานการเคลื่อนย้ายแรงงานวิชาชีพที่เป็นแรงงานฝีมือเท่านั้น สำหรับเสาประชาคมสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน (ASEAN Socio-Cultural Community: ASCC) ดำเนินการเกี่ยวข้องกับแรงงานไร้ฝีมือมากที่สุด โดยเน้นที่การพัฒนามนุษย์ มีการกำหนดแผนดำเนินการด้านสวัสดิการสังคมและการให้ความคุ้มครอง ด้านความยุติธรรมและสิทธิทางสังคม โดยครอบคลุมถึงการคุ้มครองสิทธิมนุษยชน การให้สิทธิคุ้มครองขั้นพื้นฐานแก่แรงงานอพยพ การให้บริการด้านสาธารณสุขโดยกำหนดให้แรงงานไร้ฝีมือต้องทำประกันสังคม รวมถึงการคุ้มครองด้านความปลอดภัยในสถานที่ทำงานของแรงงานปัจจุบันประเทศไทยประสบกับปัญหาด้านแรงงานในทุกระดับ โดยปัญหาที่เร่งด่วน ได้แก่ การขาดแคลนแรงงานไร้ฝีมือในทุกภาคเศรษฐกิจ ทั้งภาคเกษตร ภาคอุตสาหกรรม และภาคบริการ ทำให้จำเป็นต้องจ้างแรงงานข้ามชาติที่เป็นแรงงานไร้ฝีมือในสัดส่วนที่สูงขึ้น ซึ่งมีทั้งแรงงานที่เข้าเมืองโดยถูกกฎหมายและได้รับอนุญาตทำงานและการลักลอบเข้าเมืองผิดกฎหมายเป็นจำนวนมาก ซึ่งเป็นปัญหาและอุปสรรคที่ทำให้ประเทศคู่ค้านำมาเป็นข้ออ้างกีดกันการนำเข้าสินค้าจากไทย โดยได้เผยแพร่รายงานว่าประเทศไทยมีการละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยใช้แรงงานเด็กและแรงงานข้ามชาติผิดกฎหมาย ส่งผลกระทบต่อรายได้และความเชื่อมั่นด้านการค้าและการลงทุน รวมถึงความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทยเป็นอย่างมากแม้ว่ารัฐบาลไทยจะสนับสนุนและส่งเสริมให้ภาคธุรกิจนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาใช้ในการประกอบธุรกิจ แต่ในระยะสั้นการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทยยังจำเป็นต้องพึ่งพาแรงงานข้ามชาติโดยเฉพาะแรงงานไร้ฝีมือจากประเทศกัมพูชา สปป.ลาว เมียนมา และเวียดนาม หรือกลุ่มประเทศ CLMV ซึ่งเป็นประเทศเพื่อนบ้านที่มีชายแดนติดต่อกัน การวางแผนบริหารจัดการแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติของประเทศไทยจึงจำเป็นต้องรับทราบสถานการณ์แรงงานประเทศเพื่อนบ้านในทุกมิติ เนื่องจากประเทศเพื่อนบ้านเป็นแหล่งอุปทานสำคัญด้านแรงงานให้แก่ประเทศไทย โดยในรายงานวิจัยฉบับนี้จะศึกษาเฉพาะสถานการณ์และสภาพปัญหาของแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติในประเทศเมียนมา ซึ่งมีจำนวนแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติในประเทศเป็นจำนวนมาก รวมถึงศึกษาวิจัยสถานการณ์และการบริหารจัดการแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติที่มีประสิทธิภาพของประเทศสมาชิกอาเซียนอื่นด้วย อาทิ ประเทศสิงคโปร์ เพื่อนำมาเป็นกรณีศึกษาการบริหารจัดการแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติในไทย รวมถึงวิเคราะห์ความตกลงและความร่วมมือของประเทศอาเซียนที่เกี่ยวข้องกับประเด็นด้านแรงงานข้ามชาติโดยเฉพาะแรงงานไร้ฝีมือ และศึกษาข้อมูลด้านกฎหมายที่เกี่ยวข้องเพื่อให้สามารถกำหนดแนวทางและนโยบายการบริหารจัดการแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติได้อย่างเหมาะสมและประสานความร่วมมือในการแก้ไขปัญหาที่เกิดจากการเคลื่อนย้ายแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียน สำหรับประเด็นด้านกฎหมายและกฎระเบียบภายในประเทศสมาชิกอาเซียนที่เกี่ยวข้องกับเรื่องแรงงานไร้ฝีมือนั้น อาจแบ่งจำแนกพิจารณาได้เป็น ๒ ส่วนใหญ่ด้วยกัน คือ ส่วนที่เป็นประเด็นทางกฎหมายกับแรงงานไร้ฝีมือสัญชาติไทยประการหนึ่ง และส่วนที่เป็นประเด็นเกี่ยวด้วยการหลั่งไหลเข้ามาของแรงงานไร้ฝีมือจากประเทศเพื่อนบ้านโดยเฉพาะคนสัญชาติของประเทศในกลุ่มประเทศ CLMV อีกประการหนึ่ง สำหรับในส่วนแรกนั้นมีหลักการทางกฎหมายสำคัญที่เกี่ยวข้องอยู่ ๒ เรื่องหลักด้วยกัน คือ กฎเกณฑ์ว่าด้วยการกำหนดอัตราค่าจ้างขั้นต่ำซึ่งเป็นการประกันค่าจ้างในการทำงานให้กับแรงงานไร้ฝีมือเรื่องหนึ่ง และกฎเกณฑ์ในการพัฒนาฝีมือแรงงานอันเป็นเรื่องการยกระดับฝีมือแรงงานไทยอีกเรื่องหนึ่ง แต่สำหรับส่วนที่สองซึ่งเกี่ยวด้วยประเด็นการเข้ามาทำงานในประเทศไทยของแรงงานไร้ฝีมือจากประเทศเพื่อนบ้านนั้น หลักเกณฑ์และกฎหมายที่เกี่ยวข้องเพื่อบริหารจัดการเรื่องดังกล่าวทั้งของประเทศไทย (ประเทศผู้รับ) และประเทศเพื่อนบ้าน (ประเทศผู้ส่ง) อาจมีด้วยกันหลายฉบับและมีชื่อเรียกรวมถึงกระบวนการในการจัดหมวดหมู่เนื้อหาที่แตกต่างกันไป ทั้งนี้ อาจจัดกลุ่มประเด็นทางกฎหมายที่ต้องใช้ในการพิจารณากับปัญหาแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติได้ ๔ กลุ่มหลักด้วยกัน กล่าวคือ กลุ่มแรกเป็นกลุ่มกฎหมายที่เกี่ยวกับการป้องกันและปราบปรามการเข้าเมืองผิดกฎหมาย ด้วยเหตุที่ข้อเท็จจริงมักแสดงให้เห็นว่าแรงงานไร้ฝีมือต่างด้าวมักจะเป็นแรงงานที่หลบหนีเข้าเมืองผิดกฎหมาย ดังนั้นการแก้ปัญหาเรื่องนี้จึงจำต้องทบทวนถึงปราการด่านแรกที่ทำให้ปรากฏสถานการณ์การใช้แรงงานดังกล่าวในประเทศผู้รับเสียก่อน กลุ่มที่สองเป็นกลุ่มกฎหมายที่เกี่ยวกับการควบคุมการใช้แรงงานไร้ฝีมือต่างด้าว อันสืบเนื่องจากความต้องการแรงงานไร้ฝีมือต่างด้าวอาจเกิดขึ้นด้วยเหตุผลเฉพาะหรือในช่วงเวลาหนึ่งเท่านั้น เช่น เพื่อทดแทนการขาดแคลนแรงงานท้องถิ่นในบางสาขาวิชาชีพ ดังนั้นแล้วถ้าเกิดการหลั่งไหลเข้ามาของแรงงานต่างด้าวโดยไม่มีการควบคุมก็อาจส่งผลกระทบต่อแรงงานไร้ฝีมือไทยได้ กล่าวคือการลดการจ้างแรงงานไร้ฝีมือไทยซึ่งมักปรากฏข้อเท็จจริงว่าเป็นผู้ที่เลือกงาน ซึ่งก็จะเป็นการสะท้อนถึงการเพิ่มขึ้นของอัตราการว่างงานในประเทศอันจะยังให้เกิดการถดถอยทางเศรษฐกิจตามมานั่นเอง สำหรับกลไกในการควบคุมก็อาจปรากฏให้เห็นได้ในหลากหลายลักษณะ เช่น การออกกฎหมายห้ามต่างด้าวทำงานบางอาชีพ การกำหนดให้ต่างด้าวที่มีสัญชาติติดกับพรมแดนสามารถประกอบอาชีพได้ในจังหวัดตะเข็บชายแดน เป็นต้น ในส่วนของกลุ่มที่สามนั้น เกี่ยวด้วยเรื่องการจัดสิทธิประโยชน์โดยประเทศผู้รับให้แก่แรงงานต่างด้าว ภายใต้หลักความเท่าเทียม การไม่เลือกปฏิบัติ และการเข้าถึงปัจจัยขั้นพี้นฐานอย่างเพียงพอ โดยเฉพาะเรื่องการสาธารณสุข การศึกษา การแรงงานและประกันสังคม และกลุ่มที่สี่กลุ่มสุดท้ายคือกฎเกณฑ์ที่เป็นมาตรการทางเศรษฐกิจเกี่ยวกับการใช้แรงงานไร้ฝีมือต่างด้าวในกิจการ ซึ่งในส่วนนี้อาจไม่ใช่บทบัญญัติกฎหมายที่มีลักษณะเป็นรูปธรรมชัดเจน แต่เป็นหลักการและแนวคิดที่นำมาต่อยอดโดยการออกเป็นกฎหมายเพื่อใช้ในการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับแรงงานข้ามชาติไร้ฝีมือได้ เช่น การกำหนดมาตรการเพื่อเพิ่มค่าใช้จ่ายในการจ้างแรงงานไร้ฝีมือต่างด้าวให้มีมูลค่าสูง การให้เอกชนมีบทบาทสำคัญในการกำหนดกฎเกณฑ์และทางปฏิบัติต่าง ๆ ในการจ้างแรงงานไร้ฝีมือต่างด้าว เพราะจะทำให้เอกชนหันมาตระหนักถึงความสำคัญในกฎเกณฑ์ต่าง ๆ ที่ตนได้กำหนดขึ้นไว้ เป็นต้นดังนั้น รายงานวิจัยในลักษณะ Quick Research ประเด็นเร่งด่วนของประชาคมอาเซียน เรื่อง แรงงานข้ามชาติ นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์สถานการณ์และสภาพปัญหาของแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติในประเทศสมาชิกอาเซียน กรณีศึกษาประเทศสิงคโปร์ เมียนมา และ ไทย ศึกษานโยบายและพันธกรณีของประเทศสมาชิกอาเซียนเกี่ยวกับแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติ และวิเคราะห์แนวทางแก้ไขปัญหาด้านแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติภายใต้กรอบการดำเนินงานด้านกฎหมายของประเทศสมาชิกอาเซียน เพื่อเสนอแนะทิศทาง แนวปฏิบัติ และกรอบกติกา รวมถึงการพัฒนากฎหมายและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้องกับประเด็นแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติในอาเซียน และเพื่อพัฒนากฎหมายภายในประเทศไทยให้รองรับพันธกรณีของประชาคมอาเซียนและบูรณาการด้านกฎหมายในการแก้ไขปัญหาด้านแรงงานไร้ฝีมือข้ามชาติเพื่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจและสังคมไทย ประกอบกับเสนอแนะกลไกความร่วมมือจัดการแก้ไขปัญหาภายใต้บริบบทของอาเซียนเพื่อความก้าวหน้าทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม และความมั่นคงของประเทศสมาชิกอาเซียนไปพร้อมกัน

บรรณานุกรม :
กมลินทร์ พินิจภูวดล , ศุภศิษฏ์ ทวีแจ่มทรัพย์ , น้ำผึ้ง ทัศนัยพิทักษ์กุล . (2559). แรงงานข้ามชาติ (Quick Research ในประเด็นเร่งด่วนของประชาคมอาเซียน).
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานศูนย์ประชาคมอาเซียนของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
กมลินทร์ พินิจภูวดล , ศุภศิษฏ์ ทวีแจ่มทรัพย์ , น้ำผึ้ง ทัศนัยพิทักษ์กุล . 2559. "แรงงานข้ามชาติ (Quick Research ในประเด็นเร่งด่วนของประชาคมอาเซียน)".
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานศูนย์ประชาคมอาเซียนของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
กมลินทร์ พินิจภูวดล , ศุภศิษฏ์ ทวีแจ่มทรัพย์ , น้ำผึ้ง ทัศนัยพิทักษ์กุล . "แรงงานข้ามชาติ (Quick Research ในประเด็นเร่งด่วนของประชาคมอาเซียน)."
    กรุงเทพมหานคร : สำนักงานศูนย์ประชาคมอาเซียนของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร, 2559. Print.
กมลินทร์ พินิจภูวดล , ศุภศิษฏ์ ทวีแจ่มทรัพย์ , น้ำผึ้ง ทัศนัยพิทักษ์กุล . แรงงานข้ามชาติ (Quick Research ในประเด็นเร่งด่วนของประชาคมอาเซียน). กรุงเทพมหานคร : สำนักงานศูนย์ประชาคมอาเซียนของสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร; 2559.