ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

การใช้สีจากวัสดุธรรมชาติในพื้นถิ่นสำหรับย้อมเส้นด้ายผ้าทอพื้นเมืองบ้านสะพานพลาโดยการมีส่วนร่วม

หน่วยงาน วิทยาลัยชุมชนสงขลา

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : การใช้สีจากวัสดุธรรมชาติในพื้นถิ่นสำหรับย้อมเส้นด้ายผ้าทอพื้นเมืองบ้านสะพานพลาโดยการมีส่วนร่วม
นักวิจัย : ศุภมาส อยู่อริยะ , ดารารัตน์ บางพระ
คำค้น : วัสดุธรรมชาติในพื้นถิ่น , เส้นด้ายฝ้าย
หน่วยงาน : วิทยาลัยชุมชนสงขลา
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2560
อ้างอิง : -
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ข้อด้วยกัน คือ ข้อ 1 เพื่อศึกษาการย้อมสีเส้นด้ายจากวัสดุ ธรรมชาติในพื้นถิ่น ผ่านการประชุมกลุ่มเพื่อศึกษาและสำรวจวัสดุธรรมชาติโดยการมีสวนร่วม พบว่าทางกลุ่มได้มีการทดลองย้อมวัสดุจากธรรมชาติ เช่น แก่นขนุน ผลของสะตอ ผลของเนียง ฝาง เปลือกยาง ดินลูกรัง และหินลูกรัง ซึ่งวัสดุแต่ละชนิดก็ได้ให้สีที่แตกต่างกัน ส่วนปัญหาที่พบคือ จากการย้อมสีธรรมชาติพบว่าสีที่ย้อมไม่สม่ำเสมอ ทำให้สีที่ออกมาไม่ค่อยสวยงาม ความต้องการการที่ทางกลุ่มอยากให้มีการย้อมเส้นไหม เนื่องจากว่า ในปีพ.ศ.2560 ทางกลุ่มได้มีความคิดว่าจะเน้นเรื่องของการทอผ้าไหมและเน้นเรื่องของการย้อมเส้นไหมและเส้นด้ายจากวัสดุธรรมชาติ รวมถึงการเน้นสีธรรมชาติของการทอผ้า ผลจากการลงพื้นที่สำรวจและการประชุมกลุ่ม ได้มีความคิดเห็นร่วมกันในเรื่องของวัสดุธรรมชาติ ได้แก่ เปลือกยางพารา เปลือกของต้นเนียง ต้นโคลงเคลง ต้นพลา ใบหูกวาง เป็นต้น ซึ่งสามารถหาได้ในท้องถิ่น ข้อ 2 เพื่อสร้างองค์ความรู้เฉพาะถิ่นของสีย้อมเส้นด้ายจากวัสดุธรรมชาติ ด้วยกระบวนการการวางแผนในการทำงานระหว่างวิทยาลัยชุมชนสงขลากับทางกลุ่มทอผ้าบ้านสะพานพลาเพื่อให้เกิดการมีส่วนร่วมในการดำเนินการหาวัสดุที่ทางกลุ่มต้องการนำมาทดลองเพื่อทำการย้อม โดยให้เตรียมความพร้อมด้านสถานที่ วัสดุที่ใช้ย้อม และเตรียมข้อมูลเพื่อทำการแลกเปลี่ยนกับวิทยาลัยชุมชนอุทัยธานี ประชุมเชิงปฏิบัติการโดยการมีส่วนร่วมและกิจกรรมถ่ายถอดองค์ความรู้ในการอบรมฝึกปฏิบัติการนำวัสดุธรรมชาติเพื่อการย้อมเส้นด้าย ทีมวิจัยได้ร่วมกับทีมวิทยากรจากวิทยาลัยชุมชนอุทัยธานีในการแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ระหว่างกลุ่มทอผ้าบ้านสะพานพลาและทีมปราชญ์ชาวบ้านจากกลุ่มทอผ้าทัพคล้าย จังหวัดอุทัยธานี ในเรื่องของการจัดตั้งกลุ่ม ประวัติความเป็นมา และการดำเนินงาน ผลผลิตที่ได้จากการดำเนินงาน พบว่า ความแตกต่างคือการทอผ้าจากอุทัยธานีจะเป็นการทอผ้าลายจก และมีลวดลายที่หลากหลาย และมีสมาชิกในการทอผ้าเกือบทุกครัวเรือนในชุมชนบ้านทัพคล้ายมีการทอผ้า เนื่องจากการทอผ้าเป็นวิถึชีวิตของชุมชน รวมถึงในการดำเนินปัจจุบัน ทางวิทยาลัยชุมชนอุทัยธานี ซึ่งอาศัยกระบวนการย้อมที่เหมาะสมกับสารกระตุ้นสี (Mordant) มีประสิทธิภาพความคงทนของการติดสีย้อม ดังนี้ ก่อนการย้อมเส้นด้ายต้องใช้สารช่วยติดสี(น้ำกระถิน) เพราะจะทำให้สีมีความติดทนและเส้นด้ายย้อมด้วยสีจาก ลำต้นและใบพลา เปลือกต้นเนียง เปลือกยางพารา ต้นโคลงเคลง และใบหูกวาง มีประสิทธิภาพความคงทนของการติดสีย้อมได้ดีเป็นสีน้ำตาล สีน้ำตาลเข้ม สีเทาเข้ม สีเนื้ออ่อน และสีเขียวเข้ม ด้วยการใช้สารกระตุ้นสี(Mordant) ที่เหมาะสมดังนี้ น้ำปูนใส น้ำปูนใส สนิมเหล็ก(เฟอร์รัสซัลเฟต) สารส้ม และสนิมเหล็ก(เฟอร์รัสซัลเฟต) ตามลำดับได้มีการทำงานวิจัยเกี่ยวกับการอนุรักษ์ลวดลายผ้าทอโบราณ รวมถึงกระบวนการย้อมผ้าโบราณ ข้อ 3 เพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชนในการพัฒนาสีย้อมธรรมชาติสำหรับเส้นด้ายที่ใช้สำหรับทอผ้าพื้นเมืองบ้านสะพานพลา ซึ่งนับว่าเป็นการพัฒนาทักษะให้แก่กลุ่มชาวบ้านที่ได้รับความรู้ในการย้อมเส้นด้ายฝ้ายมากขึ้น ในเรื่องของการมีกระบวนการ ขั้นตอน ในการย้อมที่จะทำให้สีที่ได้จากวัสดุธรรมชาติมีประสิทธิภาพ มีความคงทน และสีสม่ำเสมอในเส้นด้าย เป็นการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นจากการที่กลุ่มชาวบ้านได้เคยทดลองย้อมเส้นด้ายจากวัสดุธรรมชาติอื่นๆ รวมถึงได้รับความรู้ในเรื่องของการใช้สารกระตุ้นสี (Mordant) ที่ช่วยในการย้อมสีจากวัสดุธรรมชาติที่นำมาย้อมเพื่อให้ได้สีสันที่หลากหลาย ถือว่าเป็นองค์ความรู้ใหม่ที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงานวิจัยในครั้งนี้ นอกจากนี้ผู้วิจัยได้ทดลองย้อมสีไม้เนียงผสมเฟอรัสซัลเฟตแบบร้อนด้วยเส้นไหมธรรมชาติทำให้เกิดผลงานที่สามารถเพิ่มมูลค่าสูงขึ้นเป็นราคาหลาละ 1,800-2,500 บาท ที่คำนวณผ่านต้นทุนการผลิตจากกลไกการบริหารจัดการที่ผู้รับผิดชอบโครงการฯของวิทยาลัยชุมชนสงขลาได้ริเริ่มวางแนวทางของกลุ่มไว้เมื่อปีงบประมาณ 2559 นับว่าเป็นชิ้นงานแรกที่สร้างมูลค่าเพิ่มให้กลุ่มในราคาสูง ด้วยแนวทางดังกล่าวส่งผลให้เกิดทางเลือกในการผลิตผ้าทอที่เกิดจากการย้อมสีธรรมชาติที่มีสีที่หลากหลายและเป็นเอกลักษณ์ของกลุ่ม รวมถึงการเพิ่มผลิตภัณฑ์ให้กับกลุ่มในการจำหน่ายต่อไป

บรรณานุกรม :
ศุภมาส อยู่อริยะ , ดารารัตน์ บางพระ . (2560). การใช้สีจากวัสดุธรรมชาติในพื้นถิ่นสำหรับย้อมเส้นด้ายผ้าทอพื้นเมืองบ้านสะพานพลาโดยการมีส่วนร่วม.
    สงขลา : วิทยาลัยชุมชนสงขลา.
ศุภมาส อยู่อริยะ , ดารารัตน์ บางพระ . 2560. "การใช้สีจากวัสดุธรรมชาติในพื้นถิ่นสำหรับย้อมเส้นด้ายผ้าทอพื้นเมืองบ้านสะพานพลาโดยการมีส่วนร่วม".
    สงขลา : วิทยาลัยชุมชนสงขลา.
ศุภมาส อยู่อริยะ , ดารารัตน์ บางพระ . "การใช้สีจากวัสดุธรรมชาติในพื้นถิ่นสำหรับย้อมเส้นด้ายผ้าทอพื้นเมืองบ้านสะพานพลาโดยการมีส่วนร่วม."
    สงขลา : วิทยาลัยชุมชนสงขลา, 2560. Print.
ศุภมาส อยู่อริยะ , ดารารัตน์ บางพระ . การใช้สีจากวัสดุธรรมชาติในพื้นถิ่นสำหรับย้อมเส้นด้ายผ้าทอพื้นเมืองบ้านสะพานพลาโดยการมีส่วนร่วม. สงขลา : วิทยาลัยชุมชนสงขลา; 2560.