ridm@nrct.go.th   ระบบคลังข้อมูลงานวิจัยไทย   รายการโปรดที่คุณเลือกไว้

การสืบค้นและการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมเมืองพะเยาเพื่อการพัฒนาเมืองยั่งยืนอย่างสร้างสรรค์

หน่วยงาน ฐานข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานภาครัฐด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

รายละเอียด

ชื่อเรื่อง : การสืบค้นและการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมเมืองพะเยาเพื่อการพัฒนาเมืองยั่งยืนอย่างสร้างสรรค์
นักวิจัย : อัมเรศ เทพมา
คำค้น : -
หน่วยงาน : ฐานข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานภาครัฐด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ผู้ร่วมงาน : -
ปีพิมพ์ : 2554
อ้างอิง : -
ที่มา : -
ความเชี่ยวชาญ : -
ความสัมพันธ์ : -
ขอบเขตของเนื้อหา : -
บทคัดย่อ/คำอธิบาย :



การศึกษาวิจัยเรื่อง การสืบค้นและการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมเมืองพะเยาเพื่อการ
พัฒนาเมืองยั่งยืนอย่างสร้างสรรค์ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาและรวบรวมข้อมูลด้านมรดกทาง
วัฒนธรรมของเมืองพะเยา 2) จัดท าแผนที่พัฒนาการมรดกทางวัฒนธรรมของเมืองพะเยา 3) เพื่อ
ศึกษาแนวทางการพัฒนาเมืองพะเยาที่สอดคล้องกับมรดกทางวัฒนธรรมในด้านการวางผังเมือง
การท่องเที่ยว และการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมของเมืองพะเยาอย่างยั่งยืน
ผลการศึกษาพบว่า ทางด้านหลักฐานทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีของเมืองพะเยา
พบว่าหลักฐานที่ใช้ในการศึกษาข้อมูลของการตั้งถิ่นฐานของเมืองพะเยา มีความเป็นมาตั้งแต่ก่อน
พุทธศตวรรษที่ 19 นั้นเป็นช่วงเวลาที่ยังไม่มีการจดบันทึกเรื่องราวเป็นลายลักษณ์อักษร จึง
จ าเป็นต้องใช้หลักฐานประเภท ต านาน นิทานปรัมปราเรื่องเล่า ส่วนหลักฐานในช่วงหลังพุทธ
ศตวรรษที่ 19 เป็นต้นมา ในเมืองพะเยาพบจารึกหนิ ทรายจ านวนมาก จารกึ ด้วยอกั ษรฝกัขาม
เนื้อหาของจารึกเกี่ยวข้องกับเมืองพะเยาภายใต้การปกครองของอาณาจักรล้านนา และ
ความสัมพันธ์กับอาณาจักรสุโขทัย รวมทั้งเรื่องราวของพระพุทธศาสนาในเมืองพะเยา
ในการศกึษาลกัษณะทางการศกึษามรดกทางสถาปตัยกรรมดา้นเรอืนพักอาศัยพื้นถิ่น พบ
จ านวน 15 หลัง มีอายุการก่อสร้างตั้งแต่ 40 – 60 ปีมีวิธีการการก่อสร้าง และใช้แรงงานการ
ก่อสร้างโดยอาศัยเครือญาติและเจ้าของบ้านเป็นแรงงานที่ช่วยเหลือในการก่อสร้าง โดยอาศัยไหว้
วาน หรือ การลงแขกขอแรงกันสลับสลับเปลี่ยนกันก่อสร้างไปตามบ้านต่างๆ จนเป็นเหตุผลที่มาของ
การเรียกชื่อ “เฮือนวาน” ส่วนมรดกทางสถาปตัยกรรมดา้นอาคารศาสนา พบว่ารูปแบบของหลังคา
ประกอบด้วย 9 รูปแบบ นิยมการใช้สีขาวเป็นสีพื้นและท าการตกแต่งด้วยการทาสีอื่น เช่น สีเหลือง
สีแดง และสีทอง รูปแบบของหน้าบรรณแบ่งออกเป็น 5 กลุ่ม ประกอบด้วย หน้าบรรณลวดลายพันธ์
พฤกษา หน้าบรรณแบบตกแต่งลายเครือเถาว์ หน้าบรรณแบบตกแต่งลายด้วยเทพพนม หน้าบรรณ
แบบตกแต่งลายเครอืเถาวแ์ละรปู ปนั้พระพุทธเจา้ หน้าบรรณแบบตกแต่งดว้ ยลายเครอืเถาวแ์ละรูป
ธรรมจักร ส่วนรูปแบบของคันทวยพระวิหาร มีลักษณะอยู่ 2 กลุ่ม ประกอบด้วย คันทวยตามแบบ
เอกลักษณ์งานสถาปตัยกรรมแบบวดั มาตรฐานภาคกลาง และคนั ทวยตามแบบเอกลกั ษณ์งาน
สถาปตัยกรรมแบบพน้ืเมอืงภาคเหนือ ลักษณะของซุ้มประตูและหน้าต่างมี 2 ลักษณะคือ ซุ้มประตู
แบบเรือนยอดแบบปราสาทและรูปแบบซุ้มประตูแบบพื้นเมืองภาคเหนือ มีการประดับและตกแต่งซุ้ม
ประตูหน้าต่าง ดว้ยงานปนู ปนและกระจกสี ั้
การศึกษาแหล่งมรดกทางวฒั นธรรมด้านภูมปิ ญั ญาประเพณีและอาชพี ของอ าเภอเมอืง
พะเยา จ าแนกเป็นจ านวนองค์ความรู้ทั้งหมดได้ 73 องค์ความรู้ จากจ านวนผู้รู้ 274 คน ได้พบ

ลกั ษณะจ าเพาะของภูมปิ ญั ญาท่ีเก่ียวกับประเภทภูมปิ ญั ญาในพ้ืนท่ีๆ ท่ีส ารวจได้คือ 1) ด้าน
เกษตรพ้ืนบ้าน ภูมิปญั ญาท่ีเก่ียวข้องประกอบไปด้วย เกษตรกรรมพ้ืนบ้าน การปศุสัตว์บ้าน
พันธุกรรมพืชท้องถิ่น สุขอนามัยสัตว์ที่ใช้ประโยชน์ การดูแลรักษาพืชเพาะปลูก 2) ด้านสุขอนามัย
ภูมปิญั ญาท่เีก่ยีวขอ้งประกอบไปดว้ ย อาหารพ้นื บา้น ยาพน้ื บา้น พธิกีรรมพน้ื บ้าน กายภาพบ าบัด
พื้นบ้าน 3) ดา้นสงิ่ ประดษิฐแ์ละเทคโนโลยพี น้ืบา้น ภูมปิญั ญาทเ่ีก่ยีวขอ้งประกอบไปดว้ ย เคร่อืงมอื
อุปกรณ์ เครื่องใช้ในครัวเรือน ศิลปะ หัตถกรรม เครื่องนุ่งห่ม 4) ด้านการจัดการสังคมและวัฒนธรรม
พ้นื บ้าน ภูมปิ ญั ญาท่เีก่ียวข้องประกอบไปด้วย การรกัษาจารตี ประเพณีพธีกรรมความเชื่อ การ ิ
ปลูกฝัง/ส่งเสรมิ ความสามคัคีและ 5) การจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมพื้นบ้าน ภูมิ
ปญั ญาท่เีก่ยีวขอ้งประกอบไปดว้ ย การอนุรกัษ์ดนิและน้ า การปรบั ตวักบัสภาวะอากาศ การจดัการ
ทัศนียภาพ การจัดการที่อยู่อาศัย
ด้านแนวทางการพัฒนาเมืองพะเยาที่สอดคล้องกับมรดกทางวัฒนธรรมในด้านการวางผัง
เมือง การท่องเที่ยว และการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมของเมืองพะเยาอย่างยั่งยืน พบว่า1) การ
พัฒนาแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมด้านประวัติศาสตร์ ควรส่งเสริมและสร้างความตระหนักให้เล็งเห็น
ถึงความส าคัญ คุณค่าของประวัติศาสตร์ของเมืองพะเยา เพื่อให้เกิดความยั่งยืนและความภาคภูมิใจ
รวมถึงการจัดงานประเพณี จัดกิจกรรมเพื่อเกิดการตระหนักและอนุรักษ์อย่างยั่งยืน รวมถึง การจัด
สิ่งอ านวยความสะดวกขั้นพื้นฐานให้แก่นักท่องเที่ยว เพื่อเป็นการเพิ่มศักยภาพในการบริการ
2) การพัฒนาแหล่งมรดกทางวฒั นธรรมดา้นสถาปตัยกรรม พบว่าดา้นสถาปตัยกรรมเรือนพักอาศัย
พื้นถิ่น ควรสืบค้นเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ เพื่อให้คนรุ่นหลังได้รู้จักวิธีการสร้างบ้านและประเพณี
ที่เกี่ยวข้อง และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการท่องเที่ยว วัฒนธรรม องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ควร
ร่วมมือกันในการเข้ามาร่วมวางแผนกับชุมชนในการส่งเสริมให้เกิดการอนุรักษ์เฮือนวานอย่างจริงจัง
ซึ่งจะน าไปสู่ความมีเอกลักษณ์และแรงจูงใจทางการท่องเที่ยวต่อไป ส าหรับแนวทางการอนุรักษ์
มรดกทางสถาปตัยกรรมประเภทอาคารทางศาสนา ควรให้คนรุ่นหลังได้รู้คติความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับ
การสร้างวัดแบบดั้งเดิม ซึ่งท าให้เกิดการเห็นคุณค่าและความส าคัญ และการให้ความรู้และชี้ให้เห็น
คุณค่า ความส าคัญของอาคารทางศาสนา รวมถึงการให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการดูแล
รักษา 3) การพฒั นาแหล่งมรดกทางวฒั นธรรมด้านภูมปิญั ญา ประเพณีและอาชีพ พบว่าควรเพิ่ม
มูลค่าทางเศรษฐกิจและสร้างรายได้การต่อยอดทางการท่องเที่ยว การน าองค์ความรู้ไปใช้ในการ
จัดการทรัพยากรธรรมชาติและน าไปสู่การศึกษาและการอนุรักษ์


บรรณานุกรม :
อัมเรศ เทพมา . (2554). การสืบค้นและการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมเมืองพะเยาเพื่อการพัฒนาเมืองยั่งยืนอย่างสร้างสรรค์.
    กรุงเทพมหานคร : ฐานข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานภาครัฐด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.
อัมเรศ เทพมา . 2554. "การสืบค้นและการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมเมืองพะเยาเพื่อการพัฒนาเมืองยั่งยืนอย่างสร้างสรรค์".
    กรุงเทพมหานคร : ฐานข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานภาครัฐด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี.
อัมเรศ เทพมา . "การสืบค้นและการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมเมืองพะเยาเพื่อการพัฒนาเมืองยั่งยืนอย่างสร้างสรรค์."
    กรุงเทพมหานคร : ฐานข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานภาครัฐด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 2554. Print.
อัมเรศ เทพมา . การสืบค้นและการจัดการมรดกทางวัฒนธรรมเมืองพะเยาเพื่อการพัฒนาเมืองยั่งยืนอย่างสร้างสรรค์. กรุงเทพมหานคร : ฐานข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานภาครัฐด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี; 2554.